ديده مىشود . هيون تسنگ علت پيدايش اين مغاره را هم‌چنين شرح ميدهد كه در زمان حيات بودا شبانى بود كه شير و قيماق پادشاه را فراهم مىآورد ، وقتى از تهيه آن ناكام ماند و مورد توبيخ شاهى گرديد . بنابرين به ستوپه اطمينان آينده آمده گل تقديم و دعا كرد ، كه اژدهايى شود تا از شاه انتقام كشد . بعد ازين شبان خود را از سنگلاخ كوه پايين انداخت و هلاك شد و به شكل اژدهاى دمانى درامد ، و اين مغاره را اشغال كرد . « 1 » ولى بودا تاتهاگاتا « 2 » بقوهء روحانى خود از هند وسطى بدينجا آمد و اژدها را از قصد تباهىآورش بازداشت ، و ازو براى حفظ و دفاع دستور حقيقى پيمان گرفت . اژدها ازو خواست كه درين مغاره براى هدايت مريدان خود قيام كند . ولى تاتهاگاتا گفت : كه او سايهء خود را در انجا خواهد گذاشت ، و اگر ارادهء بدى در دلت خطور كند ، به اين سايه بنگر ! تا آن اراده زايل گردد ( ! ! ! ) « 3 » اينست آنچه سه نفر چينى دربارهء اين معبد خرافت‌آلود سايهء بودا و كيفيت پيدايش آن بطور خرق عادت و دور از قوانين فطرت نوشته‌اند ، و از تمام روايات زايران چينى بودايى برمىآيد ، كه در ان عصر سرعت تصديق و اوهام بر اذهان و عقل جامعه مسلط بوده ، و راهبان بودايى و ديگر كيش‌ها در معابد فراوان اين سرزمين به فراهم آوردن خيرات و نذور و اموال و نقود تقديمى زايران مىپرداختند . ولى پيش از نشر دين اسلام ، دورهء شك و پژوهش و تحرى هم آغاز شده بود ، و مخصوصا حملهء هونان سپيد آريايىنژاد از تخارستان بعد از 500 م بودائيان تارك دنيا را تكانى داده بود ، و ما ميدانيم كه شاهان هفتلى مذكور ، ديانت بودايى نداشته ، و معابد پيروان اين كيش را در كابل و گندهارا از بين برده بودند ، و چون در سنه 134 ه 751 م و وكنگ چينى از

--> ( 1 ) - در سمت شمال غربى جلال آباد بر كنار شرقى درياى كابل نزديك بند درونته مغارهاى فراوان بر تپه‌هاى كوهى موجود است و احتمال ميرود كه مغارهء سايه بودا هم درينجا بود . ( 2 ) - در سنسكريت تاتما بمعنى پدر و مقدس + گاتا يعنى شخص است كه جمعا شخصى مقدس باشد ( قاموس هندوستانى ) ( 3 ) - سى - يو - كى 147